Sistem ne yapar
Hat üzerindeki parça, PLC ya da foto-hücre tetiğiyle kameranın önüne geldiğinde sistem devreye girer: görüntüyü alır, parçayı referans konuma oturtur, tanımlı bölgeleri tek tek ölçer, kusur dedektörlerini ve anomali skorunu çalıştırır, kural motorunda birleştirir ve geçti / kaldı / denetlenemedi kararını üretir. Karar milisaniyeler içinde hat otomasyonuna, aynı anda operatör ekranına ve kalıcı kayda gider.
Mevcut hat, yeni göz
Endüstriyel kamera (GigE / USB3) veya IP kamera, kontrollü aydınlatma ve tekrarlanabilir bir fikstür. Tetik hattan gelir; numune denetimi için klasör üzerinden çevrimdışı çalışma da desteklenir.
Ölçüm + kural + model
Klasik görüntü işleme ölçer, kural motoru karar verir, öğrenilmiş modeller yalnızca klasik yöntemin yetmediği yerde devreye girer. Sıralama bilinçlidir: açıklanabilir olan önce gelir.
Karar, gerekçe, sinyal
PLC’ye geçti/kaldı sinyali, operatöre anotasyonlu görüntü ve sade Türkçe gerekçe, MES’e olay yayını, arşive kayıt. Her kayıt hangi konfigürasyon revizyonu ve model sürümüyle üretildiğini taşır.
- Açıklanabilirlik — her karar ham ölçüm ve eşikle birlikte döner. Kara kutu skoru sahada kabul görmüyor; kalite mühendisi rakamı tartışabilmek istiyor.
- Konfigürasyon güdümlü — parça tanımı veri, kod değil. Yeni ürün eklemek yeni bir konfigürasyon dosyası yazmaktır; yazılım sürümü değişmez.
- Sözleşme sabitliği — muayene arayüzü kontrattır. Altındaki algoritma değişse de API, operatör ekranı ve kayıt katmanı etkilenmez.
- Kademeli karmaşıklık — basit olan ölçülmeden karmaşığa geçilmez. Her model yükseltmesi, saha verisinde ölçülmüş bir yetersizliğe dayanır.
Muayene kataloğu
Sistem tek bir kusur tipine değil, konfigüre edilebilir bir denetim setine dayanır. Aşağıdaki her kalem bir sayısal metrik üretir; kabul eşiği parça tipi bazında kalibrasyondan gelir.
| Denetim | Ne ölçer | Tipik kullanım |
|---|---|---|
| Varlık / yokluk | Tanımlı bölgede beklenen parçanın bulunup bulunmadığı | Metal insert, vida, klips, conta, kapak |
| Konum ve yön | Merkez kayması (mm) ve açı sapması | Komponent polaritesi, konnektör yönü |
| Sayım | Bulunan adet / beklenen adet | Havalandırma deliği, pin sayısı |
| Çapak (flash) | Kontur çevresinin dışbükey örtü çevresine oranı | Plastik enjeksiyon, döküm |
| Eksik dolum | Gövde alanının toplam alana oranı | İnce cidarlı enjeksiyon parçası |
| Renk sapması | Referans renkten uzaklığı eşik üstü piksel oranı | Hammadde karışımı, yanma izi |
| Yüzey kusuru | Yönlü filtre yanıt yoğunluğu | Çizik, ezik, boya kusuru, kaynak dikişi |
| Bilinmeyen anomali | Sağlam parçalardan öğrenilen normalden sapma skoru | Önceden tanımlanamayan kusur çeşitliliği |
| Kod / etiket okuma | Çözülen dize + okuma güveni | İzlenebilirlik, son kullanma tarihi baskısı |
Katalog kapalı bir liste değildir: yeni bir denetim tipi eklemek, ölçüm fonksiyonunu yazıp aynı sonuç sözleşmesine bağlamaktır. Konfigürasyon şeması, operatör ekranı ve kayıt katmanı değişmez.
Hedef sektörler
Aynı çekirdek, farklı parça konfigürasyonuyla farklı hatlara kurulur.
Plastik enjeksiyon
Insert varlığı ve konumu, çapak, eksik dolum, renk bozukluğu, yolluk kalıntısı, deformasyon.
Otomotiv yan sanayi
Montaj doğrulama, vida/klips/conta varlığı, etiket ve DataMatrix okuma ile parça eşleştirme.
Elektronik
Komponent varlığı, yönü ve polaritesi, lehim köprüsü, konnektör pin eksikliği.
Beyaz eşya ve metal
Yüzey çizik ve ezik, boya kusuru, kaynak dikişi sürekliliği, delik varlığı ve sayımı.
Ambalaj ve gıda
Etiket hizası, kapak ve tapa varlığı, dolum seviyesi, son kullanma tarihi baskısının okunabilirliği.
Tekstil ve kompozit
Yüzey sürekliliği, delik ve leke tespiti, desen kayması, kenar düzgünlüğü.
Karar zinciri ve açıklanabilirlik
Zincirin her halkası ölçülür ve kayda yazılır. Bir parçanın çevrim süresi tartışma konusu olduğunda cevap tahmin değil, o parçanın kendi zaman dökümüdür.
Tetik
PLC ya da foto-hücre sinyali; parça kameranın önünde ve kararlı.
Hizalama
Parça referans konuma oturtulur; fikstür toleransı burada soğurulur.
Ölçüm
Tanımlı bölgeler tek tek ölçülür; her ölçüm ham sayı üretir.
Karar
Kural motoru ölçümleri eşiklerle birleştirir; geçti / kaldı / denetlenemedi.
Sinyal
Sonuç PLC’ye iletilir, ayırma mekanizması tetiklenir.
Kayıt
Görüntü, ölçümler, eşikler, konfigürasyon ve model sürümü birlikte arşive yazılır.
“Denetlenemedi” ayrı bir sonuçtur
Görüntü bulanık, parça kadraj dışında ya da aydınlatma bozuksa sistem “geçti” demez. Denetlenemedi kararı ayrı sayılır ve ayrı alarm üretir; sessizce iyi sayılan parça, kalite sisteminin en tehlikeli hatasıdır.
Yeni parça tanımı
Bir parçanın tanımı; bölgeler, ölçümler, eşikler ve karar kuralından oluşan bir konfigürasyon dosyasıdır. Yeni ürün devreye almak yazılım sürümü değiştirmeyi gerektirmez.
- Bölgeler referans görüntü üzerine çizilir; her bölge bir ölçüme bağlanır.
- Eşikler sağlam parça örnekleriyle kalibre edilir, elle tahmin edilmez.
- Her konfigürasyon revizyon numarası taşır; hangi kararın hangi revizyonla üretildiği kayıtta durur.
- Revizyon geri alınabilir; bir değişiklik sonrası ıskarta arttıysa önceki sürüme dönülür.
- Aynı parça ailesi için kalıp tanımı kopyalanıp uyarlanabilir.
- Değişiklik yetkisi roldür: operatör göremediği eşiği değiştiremez.
Kalibrasyon olmadan yayın yok
Bir parça tipi, bilinen sağlam ve bilinen kusurlu numunelerden oluşan bir sette doğrulanmadan hatta açılmaz. Kabul kriteri baştan yazılır: yakalama oranı ve yanlış ıskarta oranı birlikte raporlanır.
Algoritma portföyü
Her problem derin öğrenme gerektirmez. Portföy kademelidir; bir üst kademeye geçmek için alt kademenin yetmediğinin saha verisiyle gösterilmesi gerekir.
| Kademe | Yöntem | Ne zaman kullanılır |
|---|---|---|
| 1 · Klasik ölçüm | Eşikleme, kontur, şablon eşleştirme, renk maskesi | Varlık, konum, sayım, çapak, renk — vakaların çoğunluğu |
| 2 · Öğrenilmiş sınıflandırma | Küçük CNN, etiketli örneklerle eğitim | Görsel olarak ayrışan ama kuralla tarif edilemeyen kusurlar |
| 3 · Anomali tespiti | Yalnızca sağlam parçalardan öğrenme, piksel bazlı ısı haritası | Kusur çeşitliliği önceden bilinemediğinde |
| 4 · Segmentasyon | Piksel seviyesinde bölütleme | Yüzey kusurunun alanı ve şiddeti ölçülmek istendiğinde |
Hangi kademe kullanılırsa kullanılsın çıktı aynı sözleşmeye bağlanır: metrik + eşik + karar. Operatör ekranı ve kayıt katmanı algoritmanın ne olduğunu bilmez.
Hat entegrasyonu, kamera ve aydınlatma
Makine görüşü projelerinin çoğu yazılımdan değil aydınlatmadan düşer. Tekrarlanabilir görüntü, doğru algoritmadan daha belirleyicidir.
- PLC bağlantısı dijital I/O ya da endüstriyel protokol üzerinden; sonuç sinyali ve hata bayrağı ayrı hatlarda.
- MES/ERP’ye olay yayını: parça kimliği, sonuç, ölçümler ve zaman damgası.
- Çok görüşlü muayene: aynı parça için birden fazla kamera, sonuçlar tek kararda birleştirilir.
- Kontrollü aydınlatma zorunludur; ortam ışığı değişimi fikstürle ve perdeyle izole edilir.
- Fikstür tekrarlanabilirliği: parça her seferinde aynı toleransta konumlanmalıdır.
- İzole ağ desteklenir; sistem internet erişimi olmadan çalışır.
Hat kenarı kutu
Kamera ve PLC ile aynı panoda; karar hattın yanında üretilir, ağ kesintisinden etkilenmez.
Operatör ekranı
Anotasyonlu görüntü, sade Türkçe gerekçe, vardiya istatistiği ve son kalan parçalar.
Fabrika sunucusu
Birden çok hattın kaydı tek yerde toplanır; parça tipi bazında trend ve ıskarta analizi.
Model ve konfigürasyon yaşam döngüsü
Bir kalite sistemi kurulduğu gün değil, altıncı ayında değerlendirilir. Ürün bu yüzden veri toplama ve yeniden kalibrasyonu sürecin parçası sayar.
Toplama
Kaldı kararları ve denetlenemedi vakaları görüntüsüyle arşivlenir.
İnceleme
Kalite mühendisi örnekleri etiketler; yanlış ıskarta ve kaçak ayrı raporlanır.
Kalibrasyon
Eşikler ve gerekiyorsa model yeniden eğitilir; değişiklik test setinde doğrulanır.
Yayın
Yeni revizyon sürüm numarasıyla hatta alınır; geri dönüş her zaman mümkündür.
KPI, kabul kriterleri ve ticari model
Kabul kriteri projenin başında yazılır ve numune seti üzerinde ölçülür; “iyi çalışıyor gibi” bir değerlendirme kabul edilmez.
| Ölçüt | Tanım | Tipik hedef |
|---|---|---|
| Yakalama oranı | Kusurlu parçanın kaldı olarak işaretlenme oranı | ≥ %99,5 |
| Yanlış ıskarta | Sağlam parçanın kaldı olarak işaretlenme oranı | ≤ %1 |
| Denetlenemedi oranı | Görüntü kalitesi nedeniyle karar verilemeyen parça | ≤ %0,5 |
| Çevrim süresi | Tetikten karara p95 süre | < 250 ms |
| Çalışma sürekliliği | Vardiya içinde sistemin ayakta kalma oranı | ≥ %99 |
Teslim ve ticari model
Numune ile fizibilite → hat kenarı pilot → kabul testi → yayın. Kurulum (fikstür, aydınlatma, konfigürasyon, kalibrasyon) tek seferlik; işletme hat başına aylıktır. Yeni parça tipi eklemek konfigürasyon işidir, yeni proje değildir.
CVAI — Kalite Kontrol için demo planlayalım
Kapsam dokümanı üzerinde bir keşif görüşmesiyle senaryo, süre ve fiyat netleşir.